Intuïtie als valkuil

Gepost op: 2015-01-20

Ik ben vaak jaloers op vrienden die precies weten wat ze moeten doen ‘omdat hun gevoel dat ingeeft.’ Als zeventigerjarensoftie en man heb ik veel bijgeleerd op dit onderwerp. Intuïtie zou je een vorm van ‘snel denken’ kunnen noemen. Dat denken lijkt op een ander niveau plaats te vinden. Je hebt er echter weer niets aan als je de rekensom 16x54 moet oplossen. Dan ervaar je ‘langzaam denken’. Je moet je inspannen en ordelijk werken. Je hebt er waarschijnlijk hulpmiddelen bij nodig en je kunt er bv niet bij autorijden.

De  nobelprijswinnaar Daniel Kahneman (‘Ons feilbare denken’) maakt het psychologisch onderzoek  rondom deze twee manieren van denken heel toegankelijk. Hij noemt ze systeem 1 en systeem 2. Systeem 1 werkt snel, zonder inspanning en automatisch. We kunnen vaak ‘zonder nadenken’ de vijandigheid in iemands stem detecteren of gezichten interpreteren.  We kunnen vaak feilloos afgaan op onze ‘eerste indruk’. Systeem 2 werkt als controleur achteraf. Het verzamelt feiten, trekt in twijfel, creëert bewuste aandacht. Ons rationele zelf.

Systeem 1 is de held van het verhaal. Zijn moeiteloosheid en snelheid maken diepe indruk. Één van de schokkende dingen in het onderzoek is echter het gemak waarmee systeem 1 valt te bedriegen. Systeem 2 blijkt nogal lui en voert zijn controletaak soms beroerd uit. Reclamemakers weten dit als geen ander.  ‘Ha fijn,’ zei iemand laatst tegen mij. ‘Een borrel van Florijn,’ stiet ik er spontaan uit.  Dat was lang geleden!? Alles wat helder klinkt en rijmt, glijdt er niet alleen lekker in… het wordt ook echt als geloofwaardiger ervaren, blijkt uit allerlei testen. En terugkomend op die eerste indruk: Die blijkt zo ‘succesvol’ dat we heel selectief gaan waarnemen om vooral die eerste indruk maar weer bevestigd te krijgen. Hoe effectief is dat?

Intuïtie staat in hoog aanzien. In sommige kringen wordt hier zelfs een sacraal sausje overheen gegoten. Het is ons innerlijk weten en wie ben ik dan wel om dat ter discussie te stellen? De vraag is of we de zwakheden in ons eigen systeem wel voldoende in de gaten hebben. Systeem 1 is een verhalenverzinner en systeem 2 is lui. Als er geen of te weinig informatie is, zal ons brein toch een voorkeur hebben voor het best mogelijke verhaal. Het zoekt samenhang,  schroomt niet om dubbelzinnigheden te negeren, twijfels te onderdrukken. We willen liever een snelle conclusie dan meer feiten.

Waarom zeg ik dit allemaal? We zijn in onze tijd nog nooit zo goed geïnformeerd geweest. Alle kennis is maar een paar klikken van ons verwijderd. Toch staat bijvoorbeeld Facebook bol van de oordelen, snelle conclusies, voorgekookte meningen. Het snelle denken viert hoogtij in de social media.

Ik wil weer langzaam, feitelijk, bedachtzaam….

Mag het een beetje saaier? 


Ripen 11 9245 VG Nij Beets M 06 27 30 81 52 E info@rienvanderzeijden.nl W www.rienvanderzeijden.nl