Het vermoeden

Gepost op: 2017-03-17

Tien jaar geleden begon het dwalen. Er waren al avonden vol broeierige onrust geweest, 3 hoog achter in Rotterdam. Elly had een hooiberg getekend op een grote flap, ik een boomgaard. Kreten als ‘gastvrij’ en ‘uitzicht’ stonden er bij geschreven. Het project begon vaag met een ‘let’s go north’-gevoel. ‘Laten we deze zomer maar eens gaan fietsen in Friesland.’

Nu, tien jaar later, zie ik dezelfde dwalerige blik in de ogen van mijn gesprekspartner hier in de Werkplaats in Friesland. Ik vind dat goed. Verandering moet vaag beginnen. Vergeet de lijstjes en actieplannen. Verwelkom het verlangen. In mijn wandeltochten met Elly lonkt altijd het zijpaadje, het kronkelpad naar nergens. Die kronkels bespreekt de filosoof en denker des vaderlands, Rene Ten Bos fascinerend in zijn boek ‘Dwalen in het Antropoceen’. Hij laat zien hoe de enorme onzekerheid van De Antropos in deze tijd, het gevoel dat er zelfs geen stip op de horizon is waar te nemen, vraagt om een nieuw soort ‘kennen’. De bedoeling van het verdwaald zijn is niet dat je de weg weer vindt! We komen uit een mechanistisch wereldbeeld. Wie naar B wil, vanuit A, kiest de rechte lijn tussen A en B. Deze tijd vraagt om de kronkelweg, het terughoudende, het onaffe. We moeten gevoel voor meerduidigheid ontwikkelen. We zijn niet langer de ingenieur, de rentmeester, de souverein. De vaste koers is iets voor politici vóór de verkiezingen (Je werd toch gek van de platte zekerheden!). Hun echte leven begint bij de formatie: het moerassige zoeken, het niet meteen een richting in willen slaan, creatief rondkijken en het geitepaadje tussen de struiken ontdekken.

Nog zo’n woord: vermoeden. Het is de kunst om je wens te zien als een vermoeden. De blik in de ogen van de vrouw tegenover mij, hier in de Werkplaats, getuigt van een vermoeden. De wens roept oude angsten op, stemmetjes uit het verleden die je vertellen dat je je niks moet verbeelden. Kinderen die vragen worden overgeslagen. Wie een vermoeden heeft, kijkt anders. Het vermoeden is al verbonden met de realiteit. Het is een ander soort denken, als het al denken is. Het ontstaat niet alleen ín je maar ook buiten je. Het vermoeden is als een bloesem met een bestemming: appel worden. Het vraagt meer om voeding dan om een in drievoud verspreide cognitieve omschrijving van ‘de appel’.

Marinus Knoope werkt in zijn ‘creatiespiraal’ helder uit hoe de weg van wens naar werkelijkheid gaat. Ik zou zijn gedachten willen verbinden met de kwaliteit van het dwalen: de uitkomst staat niet vast. Nogmaals: de bedoeling is niet dat je de weg weer vindt. De rups weet gewoon domweg niet dat, en al helemaal niet wanneer, hij een vlinder wordt. Misschien heeft hij een vermoeden. Transities zijn zeker en onzeker tegelijk.

Dit denken vraagt een heel ander soort opleiden en begeleiden. Ik pleit voor een nieuwe competentie: Leren Dwalen. Onderwijs en complexiteit staan altijd op gespannen voet met elkaar. Modellen en concepten, geven duidelijkheid en troost in een complexe wereld. Datzelfde concept werkt echter ook 'de rechte lijn' in de hand. Blijf dwalen. De oase is niet het eindpunt. Opleidingen die pretenderen de weg te weten, lopen per definitie op de werkelijkheid achter. Uiteindelijk zal een opleiding die de transities van deze tijd wil begeleiden, zelf in transitie raken. Alleen dan redden ze het. Vermoed ik… 


Ripen 11 9245 VG Nij Beets M 06 27 30 81 52 E info@rienvanderzeijden.nl W www.rienvanderzeijden.nl