Nieuwste blog: De Muur

Gepost op: 2018-08-23

Kreuzberg. Een hippe ‘multicultiwijk’ in Berlijn. Links van mij wordt in rap Italiaans een wesp verjaagd. Rechts wordt in het Engels een Mexicaans gerecht besteld. Achter mij de onmiskenbare Arabische tongval van twee studenten. Ik kijk mijn lief aan: ’t Is net de Witte de Witstraat hier.’ ‘Nou nog wat Fries en we zijn weer helemaal thuis,’ zegt ze.

Deze zomer volgen we op de fiets Het IJzeren Gordijn. Althans, wat daar nog van over is sinds de val in 1989… Een wachttoren, een gedenkstätte, plekken met grenzeloze uitzichten, musea die altijd net dicht zijn als wij arriveren… En heeel veeel groen. De oude grens tussen Oost -en West Duitsland is tegenwoordig een groene band waar de natuur onbekommerd zijn gang heeft kunnen gaan. De lege stroken met akkers en uitkijkposten zijn veranderd in unieke natuurgebieden. En langs de Elbe wordt alleen nog getuurd naar vogels die anders dan de mensen altijd al over en weer vlogen. En Berlijn? Geen stad die zijn muur overtuigender heeft afgeschaft. ‘Afschaffen’ is niet het goede woord. Ze is de muurgedachte gaan afbreken. Enerzijds bewaart ze haar als een fossiel uit het verleden, als een toeristische trekpleister. Anderzijds laat ze vanuit de grauwheid van de muurperiode iets nieuws herrijzen. De stad geeft vaart, cultuur, dialoog. Het verrijkt de menselijke geest. Het trekt muziek, kunst en wetenschap aan. Kennisintensief, internationaal. Dit alles mengt zich met een pijnlijk verleden en dit alles is voelbaar als je door de straten van Berlijn fietst.

En wie goed kijkt naar de stukjes muur die er nog staan, ziet een hulpeloos, gewelddadig en niet-creatief antwoord op de behoefte aan vrijheid die elke generatie weer voortbrengt. Overal langs de muur worden omgekomen vluchtelingen herdacht terwijl nieuwe vluchtelingen even verderop alweer op nieuwe grenzen stuiten. De sterke innerlijke drijfveer en het verlangen naar vrijheid heeft het uiteindelijk altijd weer gewonnen van de fysieke barrière, ook al vroeg dat offers en al kostte dat jaren.

En toch blijven we in muren geloven. Trump blijkt serieus met zijn muurplannen en overal in Europa wordt weer nagedacht over grenzen. Ook de vrije wereld bedient zich van muren: militair, politiek, juridisch, economisch. Zo menen we onze vrijheid te moeten beschermen. Voor hoelang? Is dat niet de enige vraag die je in een ongelijke wereld hieraan kunt stellen?

Natuurlijk heb ik geen makkelijk antwoord. Een eigen plek vraagt blijkbaar om een grens. Grenzen zijn nodig voor het beleven van onze identiteit. Ze geven rust. Tot zover gaat het vanzelf. Voor het vervolg is emanciperend onderwijs nodig. En misschien wat meer reizen. Het bewustzijn dat grenzen tevens mentale creaties zijn die onze wereld inperken. De behoefte aan eigenheid en fysieke veiligheid wordt in de geschiedenis steeds weer verbonden met een denken in tegenstelling en uitsluiting.

We vragen ons af wat we zullen eten terwijl ik de talen om me heen tel. Ik denk aan het prachtige liedje, ‘Over de muur’, van Harrie Jekkers. Uit 1984 nota bene! Over de vogels die heen en weer kunnen vliegen. ‘Omdat ze soms in het westen, soms ook in het oosten willen zijn.’ Ik besluit tot een fusion-gerecht.

 


Ripen 11 9245 VG Nij Beets M 06 27 30 81 52 E info@rienvanderzeijden.nl W www.rienvanderzeijden.nl